«Carta a Rainer Rilke»
María Luisa Vidal Collazo
(…) un día a rapaza e a muller serán. (…) Este progreso transformará a vida amorosa, que agora
está chea de erros, transformaraa desde a raíz (moi en contra da vontade dos varóns anticuados),
reconstruiraa nunha relación de persoa a persoa e xa non de home a muller. E este amor humano
(…) parecerase a aquel que preparamos con traballo e esforzo, aquel amor que consiste en que dúas
soidades se protexan, delimiten e respecten mutuamente. (Rainer Maria Rilke, Cartas a un poeta novo, carta nº 7, Espiral Maior, 2001)
Benquerido Sr. Rilke:
Sei da súa correspondencia cun poeta novo e atrévome a escribirlle eu tamén. Acaso lle chegue esta
miña carta algún día, nos moitos pregues que a historia vai deixando sen ganduxar e nos que de
seguro nos poderemos atopar… Escribo e sinto que está vostede lendo por riba do meu ombreiro.
Noto como sorrí a cada letra que vou pulsando no teclado do meu portátil…
Estou en Corme, o lugar no que empezou a miña vida, o lugar da infancia, das primeiras sensacións
e vivencias… Éme importante ter claro o lugar que ocupo no mundo, dende o que penso e escribo…
a paisaxe modélanos, constrúe a nosa personalidade. Por iso escribo mirando o mar desde a ventá
do cuarto no que durmía de nena. É decembro. Hoxe zoupa duro o temporal e non hai forza humana
que conteña este mar desbocado que vexo romper na Avaría,…
Por favor, non queira atopar rastros de romanticismo tormentoso nesta paraxe que lle describo. Aquí
o mar élle así. No inverno vólvese cara dentro de si mesmo, remove os seus fondos e cuspe na praia
e nos cantís, con carraxe, todo o que leva gardando desde o verán. No mar todo volve, nada queda
no fondo. Na fondura do mar está o meu reto vital… escribo porque, como vostede moi ben di, no
oficio da escrita cada letra ten que facerme entrar en min mesma. Pódome entreter na paisaxe, a
humana ou a física, pero alí onde miro sempre estou buscando unha única cousa: a fondura da miña
propia voz.
Saberá vostede que, por outra parte, vivo bastante entretida en lerias varias. Desde que me sei,
seime activa e loitadora nas causas das últimas. Aprendín teoloxía da man dos debuxos de José Luís
Cortés. Eses debuxos, co mar ao fondo, moldeáronme coma protestona, optimista e botada para
adiante. A miña vida foi descorrendo por infindade de empeños deses que enchen o corazón, os que
de verdade alimentan. Seime cristiá porque no fondo de todos eses empeños está a mensaxe do
Reino, aquela que Cortés tan ben debuxada e que eu bebía nas súas viñetas. E non podo menos de
pensar: a xente que habita neste mundo é tan superficial como nos fan crer? E coma cristiá e
misioneira devezo por facer chegar á xente nova, a de agora, á súa propia fondura. Fan falla portas,
fiestras polas que coar bafaradas de aire limpo, que circule e faga medrar. A poesía que vostede
encarna tamén é unha porta… Como estar presentes sen abafar? Como medir os tempos? E volvo ao
mar, que move e remove sen que o vexamos, que bate na praia e acaba cuspindo todo o que lle
chega. Abondará con ter paciencia, sentar no peirao e esperar?
Por outra parte, seime tamén muller habitada, que dicía Gioconda Belli. Canto máis abaixo, máis
cerca, máis dentro… case parece que toco coas puntas dos dedos ese misterio que me asombra, que
vive en min e dá sentido. Todo o que fago (ou case todo) sempre ten un mesmo punto de fuga, un
vórtice arredor do que xira, fondura e intimidade de min para min mesma, nunha espiral que roda da
man das amigas. A miña voz é forte porque é tamén voz das amigas que fan cordada comigo.
Xuntas temos a forza dos mares, como canta Yolanda Castaño. Teño a sorte de poder vivir
acompañada doutras fonduras que espertan a miña. Porque sabe, mestre, eu descubrín que no
camiño cara adentro axudan moito as amigas. Se teño que avanzar na procura desa palabra limpa e
sinxela, que me define e dá sentido, elas son un carreiro polo que descorrer sen medo nen vergonza,
apoiada e sostida. Nelas descanso e nelas collo folgos para avanzar. Son historias e vidas xemelgas
da miña. Enténdame: xemelgas pero non idénticas. Os nosos corazóns latexan ao compás, pero as
nosas vidas descorren por carreiros diferentes. Iso é o que nos dá riqueza: as diferenzas fannos
grandes, despégannos unhas das outras e ao tempo nos manteñen xuntas. Sen dependencias nen
subordinacións. Mire vostede a natureza: non hai dous seres que sexan iguais. Tampouco hai uns
máis relevantes que os outros, pois todos se precisan no mutuo coidado necesario para que a vida
circule. Todo o que existe é distinto e coas súas diferenzas constrúe a unidade na que todos e todas
nos damos medida entre nós. Nese ser diferentes mantendo a equidade está o cerne da harmonía, da
comunidade.
Cando leo as súas cartas, Sr Rilke, quédame magoando a súa soidade… Debe ser triste non ter unha
alma xemelga coa que partillar, mesmo confrontar a vida que vai pasando… Sei que cada persoa é
un mundo, un mundo coa tarefa pendente de irse descubrindo a si mesmo. Haberá quen non precise
a comun-unidade para vivir, para acompañar o que vive? Non sei… Pero a min faríaseme todo moi
costa arriba. A viaxe da vida faise mellor en compañía, cando tes amigas que te dan medida, cando
te arrodeas de fonduras que dan sentido á propia.
Na miña viaxe interior non vou soa. Noto que me levan da man pola beira do camiño. Sei que o
último tramo da viaxe, o do adentro, so o podo facer eu, pero saber que as amigas que me foron
levando ata aquí quedan á porta, esperando e esperándome, dáme azos para seguir.
Este saberme acompañada ten dimensións que van máis alá do presente. Aínda que cando escribo,
cando vivo, constrúo experiencias propias, sei que esas experiencias que vivo son espello doutras. O
camiño polo que eu ando, aínda que para min ten a novidade fresca do mar na verán, é un camiño
polo que antes andaron outras. O meu mar está feito de moitas voces, moitos corpos, moitas ansias
anteriores a min. Estas ondas que escachan na beira xa lamberon os pés doutras mulleres antes que
os meus.
Entenda isto que lle digo lonxe de toda soberbia ou rebaixamento. Náceme do limpo e obrigado
recoñecemento a quen viviu antes ca min. Non hai camiños que eu ande que non os tiveran andado
outras antes. Por iso sei, ata onde chega o máis íntimo do meu ser, que na miña voz recollo tamén e
dou voz a outras, ás antergas.
Cando falo resoan as voces das mulleres repenicando na almofada palilleira, lavando no río,
escribindo versos, sachando na leira, vendendo peixe, poñendo escola, facendo o xantar… mulleres
que me dan vida e nas que eu me sosteño. Non podo dicir que as complete porque, pobre de min,
son consciente de que son irmás maiores, placenta morna, mestras de vida, caxato no que me apoiar.
O que si podo e fago é recoller e aventar as súas miradas na pobre medida na que coinciden coa
miña. Nese relanzo no que nos atopamos están tamén as voces das mulleres que non foron quen de
se expresar, as que non tiñan voz ou tíñana tan tomada que non a podían recoñecer coma propia.
Vivir é construír un relato facendo un exercicio de responsabilidade, de xenealoxía. E nesa
xenealoxía infinda sei e espero que a historia non remate en min. Virán outras atrás afondando,
poñendo palabra a todo o que eu hoxe sinto e non sei nomear, a todo o que busco no fondo de min e
aínda non descubrín. Así o espero e nesa rolda de confianzas vivo e me alimento, medro.
Eis a miña vida, que se fai tecendo complicidades coas persoas que me acompañan e coas que
estiveron antes… tamén coas que virán despois, pois sei certo que outras e outros seguirán algún dos
meus pobres pasos, mesturados nas pegadas de todas as persoas que viven e viviron por e para o
Amor. Este amor implícase comigo, sen xuízos, sostendo aquilo que eu quero ser e expresar. A
mística da sororidade, que acompañou a tantas, vai tamén comigo…
E se teño que soñar… soño cun beguinato sostido entre todas. E fago ese desexo extensible a todo o
mundo: vivir coma irmás, libres de patriarcado e clericalismo, sostidas nas nosas mans, sen máis
autoridade que a que nos damos unhas ás outras. Recoñecendo e valorando ás irmás maiores, as
grandes Damas, mestras e amigas, seguindo os seus pasos pero con pegadas propias. Cada unha na
súa casa, ocupando o seu espazo, “cuarto de seu”, ese lugar no que a maior fondura habita, pero
conectada coas outras, en rede. Vivindo xuntas, si, pero coa suficiente separación para non nos
mancar. Lendo, escribindo, lavando,… envorcadas nas necesidades do noso redor tanto como nas
necesidades propias. Alimentando e alimentándonos.
Xa ve, mestre, que eu tamén teño soños. Albisco a esperanza dunha vida mellor, que pague a pena
ser vivida e ser contada, no respecto e a sustentabilidade. Dígalle ao seu poeta novo que a poesía ten
que ser isto: fondura e simplicidade, conexión e tenrura, alento e aloumiño. Que o mar bravo
remóvese e bate con forza, rebusca no fondo de si mesmo para chegar ata a praia onde con
suavidade deixa crebas pousadas na molura da area.
Que así sexa, para min e para todas!
Con todo o meu recoñecemento e amizade